منصوره اتحاديه و سعيد روحى
31
در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى )
130 تومان خرج صوم و صلواه و 100 تومان حمل نعش ، 100 تومان خرج مظالم ، 100 تومان حج و بقيه كه 35 تومان مىشد خرج خيرات شود . سلطان خانم دختر آقا على محمد عطار ، با شوهر خود مشهدى فرج مصالحهء جزميه كرد يك باغ مشجر در شهريار با 20 تومان و يك سير نبات ، ضمنا 30 تومان هم قرض به شوهرش داد به شرط آنكه تا 6 ماه او را به نجف و كربلا ببرد و 30 تومان را هم خرج او كند و الا مصالحه فسخ مىشد و 30 تومان بايد به او برگردد . معاملات ثبت شده در اين كتابچه گاه ميزان دارائى يك خانواده را نشان مىدهند ، مانند معاملهاى بين عباس قلى خان سرتيپ پسر مرحوم مصطفى قلى خان امير تومان و مادر همشيرهء او با محمد مهدى خان سرتيپ برادر امير تومان كه شامل املاك ، دهات خارج از تهران و مستغلات شهرى از جمله چندين عمارت و دكانهاى متعدد و كاروانسرا بود . جزئيات پرداخت وجه اين معامله به تفصيل بيان شده است و جالب توجه مىباشد . نكتهء ديگرى كه از خريد و فروش خانه به دست مىآيد ، از يك طرف معاملات كسبه و اشخاص كم درآمد جامعه است مانند علاف ، بقال ، دواتگر ، نايب طويله ، سقطفروش ، آشپز ، بوجار يا زن بيوه مانند علياجناب خانم كوچك زن مرحوم نوروز على بيك كه يك باب اتاق به انضمام يك صندوقخانه ، به مشهدى محمد على ناظر نواب اميرزاده به مدت چهار ماه و نيم به 7 تومان و هزار پانصد دينار اجاره داده بود . از طرف ديگر اشخاص ثروتمندى كه مبالغ معاملاتشان بالا بود مانند چند معامله توسط فروغ الدوله دختر ناصر الدين شاه و شوهرش ظهير الدوله با محمد حسن خان امين دار الضرب يكى از تجار به نام كه ثروت هنگفتى مىاندوخت ، انجام دادند . بعضى از معاملات خانه در حومهء شهر ، شميرانات و يا بيرون دروازههاى جديد شهر انجام مىگرفت كه حاكى از رشد شهر بود . طبق محاسباتى كه از مصالحه و مبايعه انجام شده ، 257 معاملهء خانه در مدت 3 سال انجام گرفت كه از اين تعداد 100 معامله در محلهء سنگلج بود و